سرمازدگی پسته یکی از چالش های اصلی باغداران در مناطق سردسیر، به ویژه در مناطقی مانند رفسنجان، سیرجان، کرمان و زرند است. این پدیده می تواند خسارات قابل توجهی به محصول وارد کند، اما با مدیریت صحیح و استفاده از کودهای مناسب، می توان اثرات آن را کاهش داد. در این مقاله، به بررسی علل، علائم، روش های پیشگیری و اقدامات پس از سرمازدگی پسته می پردازیم و راهکارهای علمی برای مدیریت این مشکل ارائه می دهیم.
سرمازدگی به آسیب ناشی از دماهای پایین به بافت های گیاهی گفته می شود که در درختان پسته به دو نوع بهاره و زمستانه تقسیم می شود. سرمازدگی بهاره در زمان بیداری درختان و رشد جوانه ها رخ می دهد و خسارات بیشتری به گل ها و میوه ها وارد می کند. سرمازدگی زمستانه در دوره استراحت درختان اتفاق می افتد و معمولاً به شاخه ها و ریشه ها آسیب می رساند.
سرمازدگی باغات پسته به دلایل مختلفی از جمله کاهش ناگهانی دما، رطوبت پایین، وزش باد سرد، و عدم تأمین نیاز سرمایی درختان رخ می دهد. تغییرات اقلیمی و جبهه های سرد ناگهانی نیز می توانند احتمال سرمازدگی را افزایش دهند.
مناطق پسته خیز ایران مانند رفسنجان، سیرجان، شهربابک، و زرند به دلیل ارتفاع بالا و زمستان های سرد، مستعد سرمازدگی هستند. شرایط اقلیمی محلی، مانند جریان های هوای سرد یا وارونگی دمایی، می توانند شدت سرمازدگی را تشدید کنند.
درخت پسته در دماهای زیر 4 درجه سانتی گراد، به ویژه در مراحل حساس مانند گل دهی و تشکیل میوه، دچار سرمازدگی می شود. دمای زیر صفر در بهار می تواند به جوانه ها و گل ها آسیب جدی وارد کند، در حالی که دماهای پایین تر در زمستان ممکن است به شاخه ها و ریشه ها صدمه بزند.
سرمازدگی بهاره به دلیل آسیب به جوانه ها و گل ها، خسارات بیشتری به محصول وارد می کند. سرمازدگی زمستانه معمولاً به بافت های چوبی آسیب می رساند، اما درختان بالغ تر می توانند با مدیریت مناسب بهبود یابند.
مناطقی مانند رفسنجان، سیرجان، و کرمان به دلیل اقلیم سرد و خشک، بیشتر در معرض سرمازدگی هستند. در مقابل، باغات در مناطق گرم تر یا با ارتفاع کمتر ممکن است کمتر تحت تأثیر قرار گیرند.
علائم سرمازدگی پسته شامل قهوه ای یا سیاه شدن جوانه ها، ریزش گل ها، سوختگی برگ های جوان، و کاهش تشکیل میوه است. در موارد شدید، ترک خوردگی پوست شاخه ها و تنه نیز مشاهده می شود.
خسارت سرمازدگی پسته می تواند شامل کاهش عملکرد تا 70 درصد، افت کیفیت مغز پسته، و افزایش پوکی باشد. این خسارات در باغات سرمازدگی پسته سیرجان، رفسنجان، و زرند گزارش شده اند.
سرمازدگی نهال پسته به دلیل حساسیت بیشتر، می تواند رشد را متوقف کرده یا حتی منجر به مرگ نهال شود. درختان جوان نیز به دلیل ساختار ضعیف تر، آسیب پذیرتر هستند.
ارقام پسته مقاوم به سرما مانند اکبری و کله قوچی تحمل بیشتری به دماهای پایین دارند. انتخاب این ارقام در مناطق مستعد سرمازدگی مانند سرمازدگی پسته کرمان و زرند توصیه می شود.
آبیاری مناسب در پاییز و زمستان می تواند دمای خاک را افزایش داده و از سرمازدگی ریشه ها جلوگیری کند. آبیاری قطره ای با برنامه ریزی دقیق در این زمینه مؤثر است.
روغن پاشی با محصولاتی مانند روغن امولسیون شونده (Emulsifiable Oil) از BEHMAX، لایه ای محافظ روی برگ ها و شاخه ها ایجاد کرده و از انتقال سرما به بافت ها جلوگیری می کند. این روش قبل از شروع سرمای بهاره توصیه می شود.
کودهای کلسیمی با تقویت دیواره سلولی و کودهای پتاسیمی با تنظیم تعادل آب، مقاومت درختان پسته را در برابر سرما افزایش می دهند. محلول پاشی این کودها قبل از سرما می تواند خسارات را کاهش دهد.
زمان محلول پاشی کلسیم بور، مانند کودCalBor از BEHMAX، در اواخر پاییز (قبل از خواب زمستانه) و اوایل بهار (قبل از شکوفه دهی) است. این کود با تأمین کلسیم و بور، استحکام بافت ها را افزایش داده و از ریزش جوانه ها جلوگیری می کند.
کود CalBor از BEHMAX ترکیبی متعادل از کلسیم (9%) و بور (1%) است که برای محلول پاشی در باغات پسته ایده آل است. این محصول با تقویت دیواره سلولی، کاهش ریزش گل و میوه، و افزایش مقاومت به تنش های سرمایی، به باغداران کمک می کند تا خسارات سرمازدگی را به حداقل برسانند. حلالیت بالا و جذب سریع CalBor آن را به گزینه ای کارآمد برای پیشگیری از سرمازدگی پسته تبدیل کرده است.
کودهای اسید آمینه مانندAmino Max و فروت ست با تحریک متابولیسم گیاه، مقاومت به سرما را افزایش می دهند. محلول پاشی این کودها در مرحله تورم جوانه ها به بهبود رشد و کاهش آسیب سرما کمک می کند.
پس از سرمازدگی، استفاده از کودهای نیتروژنی و ریزمغذی ها مانند Micro Max از BEHMAX برای بازسازی بافت ها و تحریک رشد جدید ضروری است. محلول پاشی با کودهای اسید آمینه نیز به بازیابی درختان کمک می کند.
هرس شاخه های خشک و آسیب دیده پس از سرمازدگی، از گسترش بیماری ها جلوگیری کرده و رشد شاخه های جدید را تشویق می کند. هرس باید با دقت و در زمان مناسب انجام شود.
در موارد شدید، بازسازی باغ با کاشت نهال های مقاوم یا پیوند ارقام مقاوم تر لازم است. استفاده از کودهای خاکی مانندGranular Humic Acid از BEHMAX به بهبود خاک و رشد نهال ها کمک می کند.
باغداران در سرمازدگی پسته رفسنجان و سیرجان از روش هایی مانند آتش زدن کاه در باغ، استفاده از بخاری های باغی، و محلول پاشی کودهای کلسیمی بهره می برند. این روش ها در کاهش خسارات سرمازدگی پسته سیرجان مؤثر بوده اند.
در سرمازدگی پسته کرمان و زرند، باغداران از توری های ضد سرما و کودهای پتاسیمی برای تقویت درختان استفاده می کنند. مدیریت آبیاری در زمستان نیز در این مناطق رایج است.
تجربه باغات انار نشان می دهد که محلول پاشی کلسیم و پتاسیم، مشابه پسته، به کاهش خسارات سرمازدگی کمک می کند. استفاده از پوشش های محافظ نیز در این باغات مؤثر است.
روش های علمی مانند انتخاب ارقام مقاوم و استفاده از کودهای مناسب، مقاومت درختان را به سرما افزایش می دهد.
مدیریت صحیح سرمازدگی، عملکرد و کیفیت مغز پسته را بهبود بخشیده و پوکی را کاهش می دهد.
با کاهش خسارات سرمازدگی، باغداران می توانند سودآوری خود را حفظ کرده و از زیان های اقتصادی جلوگیری کنند.
درخت پسته در دماهای زیر 4 درجه سانتی گراد، به ویژه در مرحله گل دهی، دچار سرمازدگی می شود.
انتخاب ارقام مقاوم، مدیریت آبیاری، استفاده از توری ضد سرما، و محلول پاشی کودهای کلسیمی و پتاسیمی از روش های مؤثر هستند.
کودهای کلسیمی و پتاسیمی مانندCalBor از BEHMAX برای پیشگیری از سرمازدگی پسته توصیه می شوند.
هرس شاخه های آسیب دیده، تغذیه با کودهای ریزمغذی، و بازسازی باغ از اقدامات کلیدی هستند.
جمع بندی
سرمازدگی پسته چالشی جدی برای باغداران در مناطق سردسیر مانند رفسنجان، سیرجان، و کرمان است. با استفاده از روش های علمی مانند انتخاب ارقام مقاوم، مدیریت آبیاری، توری ضد سرمازدگی، و محلول پاشی کودهای مناسب مانند CalBor از BEHMAX، می توان خسارات سرمازدگی را به حداقل رساند. اقدامات پس از سرمازدگی، از جمله هرس و تغذیه مناسب، نیز به بازسازی باغات کمک می کند. باغداران با اجرای این راهکارها می توانند مقاومت درختان را افزایش داده، کیفیت محصول را بهبود بخشند و از خسارات اقتصادی جلوگیری کنند.
عضویت در خبرنامه بهرشد کویر رفسنجان